Azərbaycanda müvafiq qanunvericilik dəyişikliklərinin qüvvəyə minməsi ilə həm islam bankçılığı məhsulları təqdim edən bankların, həm də təqdim edilən məhsul çeşidinin sayının artması gözlənilir. Bunu Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) baş direktoru Şahin Mahmudzadə deyib. O, müsahibəsində əvvəlcə Bakıda keçirilən İslam İnkişaf Bankı Qrupunun 2026-cı il İllik Toplantısının nəticələrindən, eləcə də bu tədbirin Azərbaycanın maliyyə sektoru, xüsusilə də islam bankçılığı üçün əhəmiyyətindən danışıb.
Mahmudzadə bildirib ki, hökumət tərəfindən islam bankçılığının inkişafı üçün xüsusi qanunvericilik bazasının yaradılması istiqamətində işlər aparılır. Yeni qanun layihəsi islam maliyyəsinin əsas prinsipləri olan faizsiz kreditləşmə, risk bölgüsü və real aktivlərlə təminat kimi mexanizmləri özündə əks etdirir. Bu dəyişikliklər yerli banklara şəriətə uyğun məhsul və xidmətlər təklif etmək imkanı verəcək.
İslam bankçılığının vəd etdiyi üstünlüklər
İslam bankçılığı ənənəvi bankçılıqdan fərqli olaraq faizsiz əməliyyatlara əsaslanır. Bu sistemdə bank depozitlərə faiz ödəmir, kreditlərə faiz hesablamır, əksinə mənfəət və zərər bölgüsü prinsipi ilə çalışır. Azərbaycanda bu modelə maraq son illər xeyli artıb. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, hazırda ölkədə bir neçə bank islam bankçılığı xidmətləri göstərsə də, hələlik bu bazar payı ümumi bank sektorunun 5%-dən azını təşkil edir. Yeni qanunvericilik bazası ilə bu rəqəmin 2030-cu ilə qədər 20%-ə çatacağı proqnozlaşdırılır.
İslam bankçılığı təkcə fərdi müştərilər üçün deyil, həm də kiçik və orta müəssisələr (KOM) üçün əlverişli maliyyə alətləri təklif edir. Məsələn, murabaha (xərc üstəgəl mənfəət) və icarə (icarə müqaviləsi) kimi məhsullar sahibkarlara faiz yükü olmadan maliyyə resursları əldə etməyə imkan verir. Bu da ölkədə iş mühitinin yaxşılaşmasına və investisiya cəlbediciliyinin artmasına xidmət edir.
Bundan əlavə, islam bankçılığı sosial ədalət prinsiplərinə əsaslandığı üçün gəlir bərabərsizliyinin azalmasına da təsir göstərə bilər. Məsələn, zəkat hesablamaları və sədəqə fondları kimi alətlər vasitəsilə vəsaitlər ehtiyacı olan təbəqələrə yönəldilir. Bu baxımdan, islam bankçılığının inkişafı təkcə iqtisadi deyil, həm də sosial faydalar vəd edir.
Regionda islam bankçılığı təcrübəsi
Azərbaycanın islam bankçılığı sahəsində ən yaxın təcrübəsi qonşu Türkiyədə mövcuddur. Türkiyədə katılım bankları adlanan islam bankları uzun illərdir uğurla fəaliyyət göstərir və ümumi bank aktivlərinin təxminən 15%-ni təşkil edir. Xüsusilə Körfəz ölkələrindən gələn investisiyalar sayəsində bu sektor sürətlə böyüyür. Azərbaycan da bu təcrübədən yararlanmaq niyyətindədir.
AMB rəsmisi qeyd edib ki, yeni qanunvericilik bazası beynəlxalq standartlara, xüsusilə İslam Maliyyə Təşkilatları üçün Mühasibat və Audit Təşkilatı (AAOIFI) standartlarına uyğun hazırlanır. Bu, xarici investorlara ölkədə islam bankçılığı sahəsində etibarlı mühit yaradacaq. Artıq bir neçə Körfəz bankı Azərbaycana girmək üçün ilkin maraq ifadə edib.
Bazarın genişlənməsi üçün atılacaq əsas addımlar sırasında xüsusi lisenziyalaşdırma rejiminin tətbiqi, vergi güzəştləri və məcburi təhsil proqramlarının təşkili var. Mərkəzi Bank həmçinin islam bankçılığı üzrə ixtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsi üçün təhsil müəssisələri ilə əməkdaşlıq edəcəyini bildirib.
Ümumən, islam bankçılığı Azərbaycanın maliyyə sektorunun diversifikasiyası və qeyri-neft iqtisadiyyatının inkişafı üçün mühüm fürsət hesab olunur. Yeni qanunvericilik dəyişikliklərinin 2026-cı ilin sonunadək qəbul edilməsi gözlənilir.
Mənbə: banker.az
