Azərbaycanda bank olmayan kredit təşkilatlarından (BOKT) kredit götürərkən istehlakçıların çoxu yalnız aylıq ödəniş məbləğinə diqqət yetirir. Lakin BOKT kreditləri arasındakı əsas fərq ümumi xərcdə, yəni kreditin tam dəyərində özünü göstərir. Faiz dərəcəsi, müddət və əlavə komissiyalar birlikdə hesablandıqda, oxşar görünən təkliflər arasında ciddi fərqlər yaranır.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının istehlak kreditləri üzrə tələblərinə əsasən, faktiki illik faiz dərəcəsi (APR) və digər xərc elementləri istehlakçıya əvvəlcədən açıqlanmalıdır. Bu, müştərilərin müxtəlif BOKT təkliflərini müqayisə edərək daha məlumatlı qərar verməsinə şərait yaradır. Buna baxmayaraq, bir çox istehlakçı hələ də yalnız nominal faiz dərəcəsinə baxaraq kredit seçir və bu da ümumi xərcin artmasına səbəb olur.
BOKT kreditlərində ümumi xərcə təsir edən amillər
BOKT kreditlərinin ümumi dəyərinə təsir edən əsas amillərə faiz dərəcəsi, kredit müddəti, birdəfəlik komissiyalar, sığorta xərcləri və gecikmə faizləri daxildir. Məsələn, 1000 manat kredit götürüldükdə, 12 ay müddətinə illik 30% faizlə aylıq ödəniş 97 manat təşkil edir və ümumi geri ödəniş 1164 manat olur. Lakin eyni kredit illik 25% faizlə, lakin 3% komissiya ilə təklif edilərsə, ümumi xərc fərqli olacaq.
Banker.az-ın BOKT kreditləri ilə bağlı araşdırması göstərir ki, bazar iştirakçıları arasında şəffaflıq səviyyəsi fərqlidir. Bəzi təşkilatlar bütün xərcləri əvvəlcədən açıqlayır, digərləri isə yalnız əsas ödənişləri qeyd edir. Bu səbəbdən istehlakçılara kredit müqaviləsindəki bütün bəndləri diqqətlə oxumaq və ümumi xərc düsturunu öyrənmək tövsiyə olunur.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının son illərdə apardığı islahatlar BOKT sektorunda şəffaflığı artırmağa yönəlib. Xüsusilə, istehlak kreditləri üzrə məlumatlandırma standartlarının tətbiqi müştərilərin hüquqlarını qorumaq məqsədi daşıyır. Bununla belə, ekspertlər hesab edir ki, hələ də maarifləndirmə işlərinə ehtiyac var, çünki bir çox vətəndaş kreditin real dəyərini necə hesablamağı bilmir.
Ümumilikdə, BOKT kreditləri arasında seçim edərkən ən vacib meyar ümumi xərc olmalıdır. İstehlakçılar yalnız aylıq ödənişə deyil, bütün xərclərin cəminə diqqət yetirməli və müxtəlif təklifləri müqayisə etməlidir. Bu yanaşma həm maliyyə yükünü azaltmağa, həm də mümkün borc problemlərinin qarşısını almağa kömək edəcək.
Mənbə: banker.az
