Azərbaycanda bankların kredit vermə prosesinə mühüm dəyişiklik gəlir. Mərkəzi Bankın sədri Taleh Kazımovun sentyabrın 15-də imzaladığı müvafiq qərar noyabrın 10-da qüvvəyə minib. Yeni qərara əsasən, borcalanın gəlirlərini rəsmi sənədlər və ya dövlət informasiya sistemləri vasitəsilə müəyyən etmək mümkündürsə, banklar kredit verərkən davranış modeli əsasında proqnozlaşdırılan gəliri nəzərə ala bilməyəcəklər. Bu qərar kredit bazarında şəffaflığın artırılması və risklərin daha dəqiq qiymətləndirilməsi baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilir.
Qərarın mahiyyəti və tətbiq sahəsi
Yeni tənzimləmə bankların kredit qərarı verərkən istifadə etdiyi alternativ gəlir qiymətləndirmə üsullarına aiddir. Belə ki, bəzi hallarda banklar borcalanın rəsmi gəliri barədə sənəd təqdim edə bilmədiyi vəziyyətlərdə davranış modelləri — yəni müştərinin bank əməliyyatları, xərcləmə vərdişləri və digər davranış göstəriciləri əsasında proqnozlaşdırılan gəlir — əsasında kredit qərarı qəbul edirdilər. Mərkəzi Bank indi bu praktikaya məhdudiyyət qoyur: əgər gəliri əməkhaqqı arayışı, təqaüd sənədi və ya dövlət informasiya sistemləri vasitəsilə təsdiqləmək mümkündürsə, proqnozlaşdırılan gəlirə üstünlük verilə bilməz.
Bu dəyişiklik xüsusilə mikro və kiçik biznes kreditləri, həmçinin fərdi istehlak kreditləri seqmentində tətbiq olunacaq. Ekspertlər qeyd edirlər ki, davranış modelləri bəzən qeyri-dəqiq nəticələr verə bilər və bu, həm banklar üçün kredit riskini artırır, həm də borcalanlar üçün ədalətsiz qiymətləndirmələrə səbəb olur. Yeni qayda hər iki tərəfin maraqlarını qorumağa yönəlib.
Bank sektoru üçün nəticələr
Qərarın qüvvəyə minməsi bankların kredit skorinq sistemlərinin yenidən nəzərdən keçirilməsini tələb edəcək. Bir çox bank son illərdə süni intellekt və maşın öyrənməsi əsasında davranış modelləri quraraq kredit qərarlarını sürətləndirmişdi. İndi bu modellərin yalnız sənədləşdirilmiş gəlir mövcud olmadıqda tətbiq edilməsi mümkün olacaq. Bu isə fintex həlləri təklif edən şirkətlər üçün yeni tələblər yaradır: alternativ məlumat mənbələrinin legitimliyi və sənədləşdirilə bilməsi əsas meyar olacaq.
Digər tərəfdən, yeni tənzimləmə istehlakçıların hüquqlarının qorunması baxımından müsbət addım kimi qiymətləndirilir. Borcalanlar artıq yalnız davranış göstəriciləri əsasında deyil, real sənədləşdirilmiş gəlirləri əsasında qiymətləndiriləcəklər. Bu, xüsusilə gənc yaşlarında kredit müraciəti edən və ya bank əməliyyat tarixçəsi məhdud olan şəxslər üçün ədalətli yanaşma təmin edir. Mərkəzi Bankın bu addımı beynəlxalq təcrübəyə də uyğundur — bir çox ölkədə kredit qərarlarında sənədləşdirilmiş gəlirin prioritetliyi təsbit olunub.
Mənbə: banker.az
