Beynəlxalq Valyuta Fondunda (BVF) keçirilən işgüzar oyun süni intellektlə bağlı hamının diqqətdən qaçırdığı bir qiyamət ssenarisini üzə çıxardı. Google DeepMind, RAND Korporasiyası, ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi və dünyanın aparıcı maliyyə qurumlarından 50 ekspertin iştirakı ilə keçirilən simulyasiya, süni intellektin sürətli inkişafının hökumətlər üçün fəlakətli fiskal nəticələr doğura biləcəyini göstərdi. Əsas problem ondan ibarətdir ki, əksər ölkələrin iqtisadiyyatı əməyin vergiyə cəlb olunmasına əsaslanır. Süni intellektin milyonlarla iş yerini avtomatlaşdırması nəticəsində vergi daxilolmaları kəskin azalacaq, lakin xərclər, xüsusilə də işsiz qalanlara edilən sosial ödənişlər artacaq. Bu, hökumətlərin borc yükünün idarəolunmaz həddə çatmasına səbəb ola bilər. Ekspertlər bu ssenarini “fiskal qiyamət” adlandırırlar.
Simulyasiyanın əsas nəticələri
BVF-un mənzil-qərargahında təşkil edilən tədbirdə iştirakçılar iki qrupa bölünərək müxtəlif ssenariləri qiymətləndiriblər. Birinci qrup, süni intellektin məhsuldarlığı əhəmiyyətli dərəcədə artırdığı, lakin iş yerlərinin kütləvi itkisinə səbəb olduğu bir gələcəyi modelləşdirib. İkinci qrup isə daha optimist bir ssenarini, yəni yeni iş yerlərinin yarandığı bir keçid dövrünü sınaqdan keçirib. Nəticələr göstərdi ki, hətta ən optimist ssenaridə belə, hökumətlər vergi sistemlərini tamamilə yenidən qurmalıdırlar. Hazırda gəlir vergisi, sosial sığorta haqları kimi əməyə əsaslanan vergilər ümumi dövlət gəlirlərinin 50%-dən çoxunu təşkil edir. Robotların isə maaş almadığı üçün vergi ödəmir olması, büdcə kəsirini kəskin artırır.
Sektor üçün nəticələr
Bu tapıntılar süni intellekt sahəsi üçün ciddi bir xəbərdarlıq mənası daşıyır. Sektorun nəhəngləri olan OpenAI, Google DeepMind və Anthropic kimi şirkətlər əsasən texnoloji inkişafa fokuslanarkən, onların məhsullarının yaradacağı makroiqtisadi zərbələrə qarşı qlobal səviyyədə heç bir hazırlıq yokdur. Bu boşluq, hökumətlərin süni intellektin tənzimlənməsi ilə bağlı daha sərt addımlar atmasına gətirib çıxara bilər. Eyni zamanda, bu hal fintex sektoru üçün də böyük bir fürsət yaradır. Çünki robotlardan vergi almaq, universal əsas gəlir (UBI) proqramlarını idarə etmək və ya rəqəmsal valyutalar üzərindən yeni fiskal siyasətlər həyata keçirmək üçün maliyyə texnologiyalarına ehtiyac duyulacaq. Bu hadisə, startupların hökumətə yönəlik (GovTech) həllər sahəsində inanılmasına təkan verə bilər.
Mənbə: banker.az
