Süni intellekt şirkətləri təlim məlumatı əldə etmək üçün 2022-ci ildən əvvəl çap olunmuş milyonlarla kitabı skan edir və bu proses zamanı nadir kitabların çoxu məhv olur. süni intellekt modellərinin inkişafı üçün böyük həcmdə keyfiyyətli mətn tələb olunur. Müasir internetdəki məzmun artıq bütün sahələri əhatə etmədiyi üçün texnologiya nəhəngləri köhnə kitab kolleksiyalarına yönəlib.
Kitabların skan edilməsi niyə təhlükəlidir?
Köhnə kitabların əksəriyyəti çox kövrək olur. Skanlama cihazları kitabları düz səhifə ilə avtomatik çevirərkən cildləri zədələyir, kağızlar cırılır və bəzən bütöv kitablar dağılır. Bəzi şirkətlər sürətli skanlama xatirinə kitabları fiziki olaraq kəsir və ya termiki emal edir. Nəticədə tarixi və mədəni əhəmiyyət daşıyan nadir nüsxələr bir daha bərpa edilə bilməyəcək şəkildə məhv olur. Bu, kitabxanaçılar, arxivçilər və elm adamları arasında ciddi narahatlıq doğurur.
süni intellekt modellərinin keyfiyyəti üçün müxtəlif dövrlərdən olan mətnlərə ehtiyac var. 2022-ci ildən əvvəl çap edilən kitablar həm müəllif hüquqları baxımından daha sərbəst istifadə oluna bilir, həm də internetdə olmayan unikal məzmun ehtiva edir. Lakin bu məzmunların əldə edilməsi qurban tələb edir. Bəzi tədqiqatçılar alternativ olaraq, kitabların zədələnmədən skan edilməsi üçün xüsusi texnologiyaların hazırlanmasını təklif edir. Məsələn, nadir kitablar üçün hava axınlı skanerlər və ya yüksək həssaslıqlı kameralar istifadə oluna bilər. Lakin bu üsullar daha yavaş və bahalıdır.
Mədəni irs itkisi
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu trend davam edərsə, dünya mədəni irsinin əhəmiyyətli hissəsi geri dönməz şəkildə itirilə bilər. Kitabxanalar artıq şirkətlərlə müqavilələr imzalamazdan əvvəl şərtləri diqqətlə araşdırmalıdır. Skanlama prosesinin nəzarətli şəraitdə və mütəxəssislər tərəfindən aparılması üçün beynəlxalq standartlar yaradıla bilər. Eyni zamanda, rəqəmsal arxivlərin qorunması və orijinal nüsxələrin saxlanılması da vacibdir.
Texnologiya şirkətləri isə iddia edir ki, kitabların rəqəmsal surətləri gələcək nəsillər üçün qorunub saxlanılır və fiziki nüsxələrin keyfiyyəti onsuz da zamanla azalacaqdı. Lakin razılaşmaq olmaz ki, bir əlyazmanın unikal xüsusiyyətləri rəqəmsal surətdə tam şəkildə əks olunmur. Bu, yalnız məlumat itkisi deyil, həm də insanlığın yazılı yaddaşının itirilməsidir.
Mənbə: shiftdelete.net
