İranda ABŞ dollarının açıq bazardakı məzənnəsi yeni tarixi maksimuma yüksəlib və bir dolların qiyməti 271 min tümənə çatıb. Bu, İran rialının dollar qarşısında son illərin ən aşağı səviyyəsinə düşməsi deməkdir və ölkənin valyuta bazarında ciddi təlatüm yaradıb. İran Mərkəzi Bankı rialın sürətli ucuzlaşmasının qarşısını almaq üçün dövlət bankları vasitəsilə bazara 2 milyard dollara qədər vəsait çıxarmağa başlayıb.
Valyuta bazarında vəziyyət
Son həftələrdə rial demək olar ki, hər gün dəyər itirib və açıq bazar məzənnəsi rəsmi məzənnədən xeyli yuxarı qalxıb. İran iqtisadiyyatı uzun müddətdir ki, sanksiyalar, inflyasiya və xarici valyuta ehtiyatlarının azalması ilə mübarizə aparır. Rialın məzənnəsinin tarixi minimuma düşməsi idxal mallarının qiymətini artırır, əhalinin alıcılıq qabiliyyətini zəiflədir və inflyasiya təzyiqini gücləndirir. Mərkəzi Bankın bazara müdaxiləsi qısamüddətli təsir göstərsə də, struktur problemlər qaldıqca təzyiq davam edir.
Bölgə iqtisadiyyatına təsir
İran Cənubi Qafqaz və Yaxın Şərq üçün mühüm ticarət tərəfdaşıdır, buna görə rialın dəyər itirməsi qonşu ölkələrin ixracatçılarına və tranzit marşrutlarına da təsir edir. Azərbaycan ilə İran arasında ticarət dövriyyəsi ildən-ilə artır və valyuta qeyri-sabitliyi bu əməliyyatların hesablaşmasını çətinləşdirə bilər. Ekspertlər hesab edir ki, İran hökuməti növbəti aylarda valyuta nəzarətini sərtləşdirə, idxal məhdudiyyətləri tətbiq edə və ya faiz dərəcələrini artıra bilər.
Mərkəzi Bankın dövlət bankları vasitəsilə müdaxiləsi bank sektoru üzərində əlavə yük yaradır və büdcə xərclərini artırır. Analitiklər qeyd edir ki, bu cür müdaxilələr qısa müddətdə məzənnəni sabitləşdirsə də, valyuta ehtiyatları tükəndikcə təsir gücü azalır. İranın maliyyə sistemi artıq illərdir beynəlxalq maliyyə şəbəkələrindən təcrid olunduğu üçün xarici kredit və investisiya cəlbi məhduddur.
İran rialının məzənnəsi regionda oxşar problemlər yaşayan digər ölkələr üçün də xəbərdarlıq siqnalı sayılır. Valyuta sabitliyi olmadan davamlı iqtisadi artımın mümkün olmadığını nəzərə alsaq, İran hökumətinin qarşısında duran əsas vəzifə makroiqtisadi tarazlığı bərpa etməkdir. Yaxın aylarda dolların açıq bazar məzənnəsinin necə dəyişəcəyi həm iqtisadçılar, həm də biznes dairələri tərəfindən diqqətlə izlənilir.
Mənbə: banker.az
