Termonüvə sintezi (fusion) sahəsində fəaliyyət göstərən startup-lar yeni bir problemlə üzləşib. Bu problem plazma fizikası ilə bağlı deyil — şirkətlər dövlət maliyyələşdirmə mükafatları əldə etmək üçün hökumətə səhm payı verməli, yoxsa təkbaşına fəaliyyət göstərməlidir?
Bu sual enerji texnologiyaları sahəsində yeni maliyyələşdirmə modelinin yaranmasını əks etdirir. Ənənəvi olaraq dövlət qrantları və subsidiyalar startup-lar üçün əsas maliyyə mənbəyi olub. Lakin son dövrdə bəzi dövlət proqramları mükafat müqabilində səhm payı tələb edir. Bu yanaşma həm startup-lar, həm də dövlət üçün yeni risk və imkanlar yaradır.
Startup ekosistemi üçün nəticələr
Fusion texnologiyası uzunmüddətli və yüksək riskli investisiya tələb edir. Bu sahədə fəaliyyət göstərən startuplar üçün dövlət dəstəyi kritik əhəmiyyət daşıyır. Lakin səhm paylaşma modeli təsisçilərin nəzarət hüquqlarını azalda bilər və gələcək investisiya raundlarında qiymətləndirməni çətinləşdirə bilər.
Digər tərəfdən, dövlətin səhmdar kimi iştirakı startup-lara əlavə etimad qazandıra bilər. Belə ki, dövlət dəstəyi özəl investorlar üçün siqnal rolunu oynayır. Bu model xüsusilə dərin texnologiya sahələrində geniş yayıla bilər.
Qeyd edək ki, oxşar modellər artıq digər sahələrdə də tətbiq olunur. Məsələn, bəzi ölkələrdə dövlət fondları texnologiya startup-larına investisiya edərək səhm payı əldə edir. Azərbaycanda da dövlət dəstəkli innovasiya fondlarının yaradılması müzakirə olunur. Bu cür modellərin gələcəkdə yerli startup ekosisteminə təsiri diqqətlə izlənməlidir.
Fusion enerjisi kommersiya miqyasında hələ tam tətbiq olunmayıb, lakin potensial olaraq enerji bazarını köklü şəkildə dəyişə bilər. Bu sahəyə investisiya edən startup-lar üçün maliyyələşdirmə modelinin seçimi uzunmüddətli uğuru müəyyən edəcək.
Mənbə: techcrunch.com
