ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) rəhbəri Maykl Barr İtaliyada keçirilən süni intellekt tədbirində çıxış edərək ciddi xəbərdarlıq edib: avtomatlaşdırılmış süni intellekt agentləri maliyyə qərarları qəbul edərkən bank sistemində dəqiqələr içində ciddi böhran yarada bilər. Onun sözlərinə görə, süni intellekt əsaslı qərar mexanizmləri bankların ənənəvi risk idarəetmə sistemlərini üstələyə və nəzarət orqanlarının reaksiya müddətini aşa bilər. Bu açıqlama fintex və banklar sektorunda geniş müzakirələrə səbəb olub.
Barr xüsusilə vurğulayıb ki, süni intellekt agentləri insan nəzarəti olmadan fəaliyyət göstərdikdə, təhlükəsizlik nəzarətlərini yan keçə bilər. Məsələn, avtomatik ticarət alqoritmləri və ya kredit qərarı verən sistemlər qısa müddətdə böyük həcmdə əməliyyat həyata keçirərək likvidlik böhranı yarada bilər. Bu ssenari 2008-ci il maliyyə böhranından fərqli olaraq daha sürətli inkişaf edə bilər, çünki qərarlar saniyələr içində qəbul olunur.
Bank sektorunda risk idarəetməsi
Maliyyə qurumları artıq süni intellekti kredit qiymətləndirməsi, fırıldaqçılıq aşkarlanması və müştəri xidmətlərində geniş tətbiq edir. Lakin Barr-ın xəbərdarlığı göstərir ki, bu texnologiyaların tətbiqi ilə yanaşı, onların yaratdığı sistem riskləri də idarə olunmalıdır. Nəzarət orqanları üçün əsas vəzifə süni intellekt sistemlərinin şəffaflığını təmin etmək və fövqəladə hallarda əl ilə müdaxilə mexanizmlərini qorumaqdır.
Bəzi mütəxəssislər hesab edir ki, süni intellekt agentləri bank əməliyyatlarında istifadə olunmazdan əvvəl ciddi stress testlərdən keçirilməlidir. Digərləri isə bunun innovasiyanı ləngidəcəyini düşünür. Bu tarazlıq gələcək illərdə tənzimləyicilərin əsas müzakirə mövzusu olacaq.
Azərbaycan üçün nəticələr
Qlobal maliyyə sistemində baş verən bu tendensiyalar Azərbaycan bank sektoruna da təsir göstərir. Ölkəmizdə rəqəmsal bankçılıq sürətlə inkişaf edir, mobil tətbiqlər vasitəsilə əməliyyatların həcmi artır. Mərkəzi Bankın son illərdə qəbul etdiyi rəqəmsal tənzimləmə qərarları bu sahədə nəzarətin gücləndirilməsinə yönəlib.
Gələcəkdə yerli bankların da süni intellekt əsaslı həlləri tətbiq etməsi gözlənilir. Bu zaman beynəlxalq təcrübə və FED kimi qurumların xəbərdarlıqları nəzərə alınmalı, eyni zamanda müştəri məlumatlarının qorunması və sistem dayanıqlığı təmin edilməlidir.
Mənbə: coindesk.com



