Azərbaycanda kənd təsərrüfatı müəssisələrinin istehsal etdiyi məhsulların gəlirlilik səviyyəsi arasında ciddi fərqlər müşahidə olunur. 2025-ci ilin nəticələrinə əsasən, bəzi bitkiçilik məhsullarının satış rentabelliyi 60 faizi keçdiyi halda, pambıqda bu göstərici 5 faizdən də aşağı olub. Bu məlumatlar iqtisadiyyat və maliyyə sahəsində aqrar sektorun real mənzərəsini əks etdirir.
Ən yüksək satış rentabelliyi bostan məhsullarında qeydə alınıb – 64,4 faiz. Meyvə və giləmeyvələr üzrə bu göstərici də yüksək səviyyədədir. Bu məhsulların yüksək rentabelliyi onların bazardakı tələbatı, istehsal xərclərinin nisbətən aşağı olması və satış qiymətlərinin əlverişli olması ilə izah olunur. Fermerlər üçün bu sahələr daha cəlbedici investisiya imkanları yaradır.
Aşağı rentabelliyin səbəbləri
Pambıq kimi əmtəəlik bitkilərdə rentabelliyin aşağı olması bir neçə amillə bağlıdır. Bu məhsulların istehsalı daha çox xərc tələb edir, eyni zamanda dünya bazarındakı qiymət dalğalanmaları gəlirliliyə mənfi təsir göstərir. Bundan əlavə, emal mərhələsinin mürəkkəbliyi və logistika xərcləri də son nəticəyə təsir edir.
Kənd təsərrüfatı məhsullarının rentabelliyindəki fərqlər fermerlərin hansı məhsullara üstünlük verməsi barədə qərar qəbul etməsinə təsir göstərir. Bostan və meyvəçilik kimi yüksək rentabelli sahələrə marağın artması qısa müddətdə bazarın doymasına və qiymətlərin düşməsinə səbəb ola bilər. Buna görə də fermerlər üçün diversifikasiya və bazar tələbinin düzgün qiymətləndirilməsi vacibdir.
Maliyyə sektoru üçün imkanlar
Kənd təsərrüfatının maliyyələşdirilməsi bank sektoru üçün mühüm istiqamətdir. Yüksək rentabelli sahələrə kredit verilməsi banklar üçün daha az risk daşıyır və geri qaytarılma ehtimalı yüksəkdir. Eyni zamanda, dövlət tərəfindən aqrar sektora verilən subsidiyalar və güzəştli kreditlər fermerlərin maliyyə imkanlarını genişləndirir.
Son illərdə Azərbaycanda aqrar sığorta sisteminin tətbiqi də genişlənir. Bu sistem fermerləri təbii fəlakətlər və digər risklərdən qoruyur, bankların kənd təsərrüfatına kredit ayırmaqda marağını artırır. Belə mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi sektorun davamlı inkişafına töhfə verə bilər.
Ümumilikdə, rentabellik göstəriciləri fermerlərə məhsul seçimində, banklara kredit qərarında, dövlətə isə siyasət hazırlanmasında istiqamət verir. Bu məlumatların müntəzəm açıqlanması bazar iştirakçılarının daha düzgün qərarlar qəbul etməsinə kömək edir.
Mənbə: banker.az
