Azərbaycanda bank sektorunun struktur likvidlik profisiti 2026-cı ilin sentyabr ayının sonunda 6,2 milyard manata çatıb. Bu göstərici 2025-ci ilin sonu ilə müqayisədə 2,2 dəfə çoxdur. Məlumat Azərbaycan Mərkəzi Bankının noyabr ayında dərc etdiyi “Pul Siyasəti İcmalı”nda yer alıb. Banklarında izafi likvidlik göstəricisinin kəskin artması pul siyasətinin effektivliyi və maliyyə sabitliyi baxımından diqqət çəkən tendensiyadır.
Hesabata əsasən, likvidliyin artması əsasən Mərkəzi Bankın valyuta alışları və bunun müqabilində dövriyyəyə buraxılan vəsaitlərin fiskal kanallarla iqtisadiyyata ötürülməsi ilə bağlıdır. Yəni bank sisteminə daxil olan manat kütləsi artdığı halda, kreditləşmə tempi eyni sürətlə genişlənmir. Nəticədə kommersiya banklarının Mərkəzi Bankdakı və digər yüksək likvidli aktivlərdə saxladığı vəsait həcmi yüksəlir.
Səbəblər və struktur amillər
İzafi likvidliyin formalaşmasında bir neçə amil rol oynayır. Birincisi, neft gəlirlərinin dövlət büdcəsi vasitəsilə iqtisadiyyata yönəldilməsi bank sistemində depozit bazasını genişləndirir. İkincisi, kredit tələbinin məhdud olması — xüsusilə biznes kreditləri üzrə ehtiyatlı yanaşma — vəsaitlərin aktiv şəkildə istifadəsinə mane olur. Üçüncüsü, əhalinin əmanətlərə marağının artması bankların passiv bazasını gücləndirir.
Ekspertlər qeyd edir ki, yüksək likvidlik özlüyündə mənfi hal deyil, lakin uzun müddət davam edərsə, bankların gəlirliliyinə təzyiq yaradır. Çünki izafi vəsaitlər aşağı gəlirli aktivlərdə saxlanılır. Bu, xalis faiz marjasının azalmasına və bankların daha riskli seqmentlərə yönəlməsinə səbəb ola bilər.
Pul siyasəti üçün çağırışlar
Mərkəzi Bank üçün əsas vəzifə izafi likvidliyi sterilizasiya etmək və ya onu iqtisadiyyatın real sektoruna yönəltməkdir. Depozit auksionları, istiqraz emissiyaları və makroprudensial alətlər bu məqsədlə istifadə oluna bilər. Eyni zamanda, kredit faizlərinin səviyyəsi və biznesin maliyyələşdirməyə çıxışı diqqətdə saxlanmalıdır.
Likvidliyin artması inflyasiya risklərini də gündəmə gətirir. Əgər vəsaitlər tələb olunan səviyyədə idarə olunmazsa, bu, istehlak qiymətlərinə və valyuta bazarına təzyiq göstərə bilər. Bu baxımdan, banklar sektorunda likvidlik idarəetməsi yaxın dövrün ən mühüm mövzularından biri olaraq qalacaq.
Mənbə: banker.az



